Η υπόθεση του φυσικού αερίου δεν ταλανίζει την κοινή γνώμη για πρώτη φορά. Έχει χαρακτηρίσει δημόσιες συζητήσεις όλων των ειδών στο πέρασμα του χρόνου. Η κινηματογραφική απεικόνιση του τι έχει συμβεί τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια γύρω από το θέμα, πέραν των υπολοίπων, είναι πολύ χαρακτηριστική, για να μας εξηγήσει πώς λειτουργούν τα πράγματα στην Κύπρο. Όταν βέβαια αφορούν ουσιαστικά ζητήματα…

Κατ’ αρχήν, είχαμε το χιούμορ και τη λοιδορία που δέχθηκε ο κ. Νίκος Ρολάνδης (υπουργός Εμπορίου τότε), όταν πρώτος μιλούσε για την πιθανότητα η Κύπρος να διαθέτει αποθέματα υδρογονανθράκων. Τα είχε ακούσει όλα ο άνθρωπος! Φαντασμένο εμίρη τον χαρακτήριζαν, διαγωνισμό γελοιογραφιών πραγματοποιούσαν οι εφημερίδες. Η τότε αντιπολίτευση θεωρούσε ότι βρήκε αντικείμενο για να τσαλαπατήσει τη σοβαρότητα της κυβέρνησης Κληρίδη και να το ρίξει στο γέλιο.

Επί Τάσσου Παπαδόπουλου και με τον διαχωρισμό των «οικοπέδων», η πιθανότητα ύπαρξης πετρελαίου ή φυσικού αερίου στην Κύπρο χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει την πίεση που δεχόμασταν λόγω της απόρριψης του Σχεδίου Ανάν. Στο εσωτερικό πάντα. «Μας φοβούνται που θα είμαστε η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που θα διαθέτει πετρέλαιο», υποστήριζαν οι θιασώτες των διεθνών συνωμοσιών. Προχωρούσαν μάλιστα στην άποψη ότι η απόπειρα λύσης του Κυπριακού ήταν ουσιαστικά η προσπάθεια διεθνών συμφερόντων να μην ελέγχουμε και να μην απολαμβάνουμε τα οφέλη.


Το φυσικό αέριο δείχνει μεγαλοπρεπώς πως λειτουργεί το Κυπριακό κράτος…


Η Κύπρος, που τότε ευημερούσε, δεν έκανε τίποτα για να εισαγάγει φυσικό αέριο. Παράγει ακόμη ηλεκτρισμό με μαζούτ και ο κάθε πολίτης πληρώνει σήμερα και για πολλά χρόνια ακόμη θα πληρώνει το πρόστιμο των ρύπων. Ο σημερινός πρόεδρος της ΑΗΚ, που επιχειρεί να ρίξει σε άλλους την ευθύνη των ακριβότερων λογαριασμών στην Ευρώπη, ήταν εκείνη την εποχή υπουργός Συγκοινωνιών και Έργων. Το κράτος, την ίδια ώρα, έδωσε άδειες για πραγματοποίηση ερευνών στον υποθαλάσσιο χώρο της Κύπρου που έγιναν και γίνονται με επιτυχία. Ο μόνος που αντιδρά είναι η Τουρκία, εφόσον κανείς άλλος δεν επιβεβαίωσε τα περί διεθνούς συνωμοσίας…

Αφού, λοιπόν, ξεκινήσαμε να πληρώνουμε πρόστιμο, θυμηθήκαμε ότι πρέπει να αλλάξει ο τρόπος που παράγουμε ηλεκτρισμό. Διάφοροι τρόποι εισαγωγής φυσικού αερίου έπεσαν στο τραπέζι και οι πρώτες ιδιωτικές εταιρείες εμφάνισαν προτάσεις ολοκληρωμένες και σε καλές τιμές. Ο μ. Τάσσος Παπαδόπουλος επιβαρύνθηκε με την ανάμειξη του οικογενειακού δικηγορικού γραφείου στο θέμα, πυροδοτώντας έντονη δημόσια αντιπαράθεση, μέχρι την ανάληψη της Προεδρίας από τον κ. Χριστόφια.

Πρώτη πράξη της νέας κυβέρνησης ήταν να ξεκαθαρίσει ότι η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν έχει θέση στην υπόθεση. Το τερματικό θα το κάνει η ΑΗΚ, για το καλό του λαού και το αέριο θα το προμηθευτούμε απευθείας από άλλο κράτος και όχι από ιδιωτική εταιρεία. Η εισαγωγή απέκτησε τη λογική μονόδρομου και απέθανε η έννοια του ανταγωνισμού. Στα δικά μας αποθέματα τώρα, οι έρευνες – ειδικά στις γείτονες χώρες – ξεκαθαρίζουν ότι αποθέματα αερίου υπάρχουν. Οι Ευρωπαίοι κοιτάνε με ενδιαφέρον την προοπτική να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τη Ρωσία στην ενέργεια, ενώ η συμφωνία με το Ισραήλ αποτελεί σημαντική πρόοδο.

Αίφνης, όμως, η αριστερή κυβέρνηση, που αντιστέκεται δήθεν στα διεθνή μονοπώλια, ετοιμάζεται να υπογράψει συμφωνία που θα δεσμεύει τον Κύπριο πολίτη να πληρώνει για δύο δεκαετίες το ακριβότερο δυνατό φυσικό αέριο σε διεθνή κολοσσό. Δεν ανοίγει καν τους φακέλους προσφορών άλλων εταιρειών και αδιαφορεί για την πιθανότητα δικής μας παραγωγής. Οι εκθέσεις των εμπειρογνωμόνων, που χρυσοπληρώσαμε για να καθορίσουν το ύψος της τιμής που συμφέρει στον τόπο, σχεδόν εξαφανίζονται, όπως οι ακτινογραφίες του κ. Παπασάββα και τα πρακτικά των 35 εκατ. ευρώ της Eurocypria. Το κυριότερο; Η Κύπρος παρουσιάζεται αναβλητική και διστακτική στο να προχωρήσει στον 2ο γύρο αδειοδοτήσεων, για να προχωρήσουν οι έρευνες και σε άλλα «οικόπεδα». Εξυπηρετώντας ποιες σκοπιμότητες, αποτελεί ένα τεράστιο ερώτημα.

Σήμερα, λοιπόν, η Κύπρος προχωρά σε μια πανάκριβη συμφωνία και δείχνει να στέλνει τα δικά της αποθέματα στις ελληνικές – ή καλύτερα στις εβραϊκές – καλένδες. Αυτή ακριβώς τη στιγμή δεν υπάρχει υπουργός ή πρόεδρος να εξηγήσει στον λαό τι γίνεται και γιατί στο καλό πρέπει να πληρώνουμε τα συνθετικά σεντόνια για μεταξωτά. Από την ώρα που δεν θα ασχοληθούμε με συνθήματα εναντίον Χριστόφια, όλοι κρύβονται! Και ο λαός παρακολουθεί αποσβολωμένος να μονομαχούν επί κορυφαίων εθνικών και οικονομικών αποφάσεων δύο – μη εκλεγμένοι – δημόσιοι υπάλληλοι. Ο διευθυντής Ενέργειας και ο διευθυντής της ΑΗΚ, που εκθέτουν με τον καυγά τους τη γύμνια μιας – κατά τα άλλα – ευρωπαϊκής και δημοκρατικής πολιτείας…

Επειδή τα καλά πρέπει να αναγνωρίζονται εκ του αποτελέσματος και ανεξάρτητα από τους λόγους που οδήγησαν σε αυτό, η επίσκεψη της Γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελας Μέρκελ πιστώνεται πολύ θετικά στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κυρίως λόγω της αναφοράς της περί προθυμίας του Προέδρου για λύση που δεν βρίσκει ανταπόκριση από την άλλη πλευρά. Πρόθεση που κανείς μέχρι σήμερα δεν πίστωσε στον κ. Χριστόφια, παρά τις πολλές και σημαντικές υποχωρήσεις που έκανε χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς προσυνεννόηση και χωρίς διεθνή αναγνώριση.

Είναι αλήθεια ότι η προσεκτική ανάγνωση των δηλώσεων Μέρκελ, αλλά και οι δηλώσεις των εκπροσώπων της που ακολούθησαν χαλάρωσαν το έντονο κλίμα που δημιουργήθηκε την πρώτη μέρα. Και είναι γεγονός ότι η Γερμανίδα ηγέτιδα επέκρινε την ταχύτητα με την οποία προχωρούν οι συνομιλίες, αλλά και επεσήμανε το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται μεταξύ Ε.Ε. και ΝΑΤΟ. Να προσπαθήσει όμως κάποιος να στηριχθεί σε αυτές τις δυο αναφορές, για να υποβαθμίσει το μήνυμα ότι η τουρκική πλευρά δεν ανταποκρίνεται σε δικές μας κινήσεις, αλλά και το ότι θα πρέπει να εφαρμοστεί το πρωτόκολλο, για να συνεχίσει την ευρωπαϊκή της πορεία – όπως ξεκάθαρα επεσήμανε η κ. Μέρκελ – συνιστά χαιρεκακία, μισαλλοδοξία και ωχαδελφισμό. Σε τέτοιες μάλιστα περιπτώσεις δεν είθισται να στέκεται κάποιος ούτε και σε λεπτομέρειες που έχουν να κάνουν με ελλείμματα στο savoir vivre ή τη γενική παρουσία της δικής μας ηγεσίας σε κοινωνικό επίπεδο, που ασφαλώς είχε επαναλαμβανόμενα προβλήματα.


Ο μεγάλος κίνδυνος είναι να θεωρήσει η κυβέρνηση ότι πήρε κάποιο πρωτάθλημα


Το μεγάλο ζήτημα που προκύπτει σήμερα και μετά την επίσκεψη Μέρκελ είναι κατ’ αρχήν η αξιολόγηση των πραγματικών λόγων που οδήγησαν την καγκελάριο να στείλει τα μηνύματα που έστειλε. Ακόμη πιο σημαντικό ζητούμενο είναι, δε, η έγκαιρη αξιοποίηση του κλίματος που δημιουργήθηκε από τις δηλώσεις και την τουρκική αντίδραση, με τρόπο που να δημιουργηθούν πραγματικά θετικές εντυπώσεις διεθνώς για τη δική μας πλευρά. Κι αυτό διότι το να θεωρήσει η κυβέρνησή μας ότι με μια δήλωση αποφορτίστηκε η διεθνής πίεση προς εμάς και στράφηκε προς την Τουρκία, είναι μια παγίδα στην οποία ο κ. Χριστόφιας και το ΑΚΕΛ είναι επιρρεπείς.

Η κ. Μέρκελ, με την παρουσία της στην Κύπρο, εξυπηρέτησε ένα σωρό σκοπιμότητες, τόσο της χώρας της όσο και της ίδιας. Πρώτα απ’ όλα, μας επισκέφθηκε στο πλαίσιο της ευρύτερης περιοδείας που πραγματοποιεί στην Ευρώπη, προκειμένου να ενδυναμώσει τον έντονα ηγετικό ρόλο που αποκτά στην Ένωση. Στην Κύπρο ήρθε κατ’ ευθείαν από τη Μάλτα. Τα σαφή, δε, μηνύματα προς την Τουρκία εξυπηρετούν μεγάλο φάσμα ζητουμένων. Εξυπηρετούν τις σχέσεις με την Κύπρο και με την Ελλάδα, όπου υπάρχει σοβαρό πρόβλημα, την ώρα που απευθύνονται στην κοινή γνώμη της Ευρώπης ολόκληρης, όπου η αντίδραση στην τουρκική πιθανότητα ένταξης κτυπά κόκκινο κατά την κρίση.

Το αν η κ. Μέρκελ χρησιμοποίησε το Κυπριακό ως δικαιολογία για να στείλει μήνυμα στην Τουρκία ή αν μας αγαπά τόσο πολύ όσο φάνηκε, μικρή σημασία έχει. Όπως και το ότι κάτι πρέπει να έχουμε δώσει και εμείς στην ευρωπαϊκή ατμομηχανή, είτε στην οικονομία είτε στα αποθέματα υδρογονανθράκων είτε στα θέματα ΝΑΤΟ. Το θέμα είναι να μην πάει ακόμη μια ευκαιρία χαμένη και να μην καταφέρουμε να αξιοποιήσουμε μια συγκυρία που μας βολεύει, για να αντιστρέψουμε το κακό για μας κλίμα στην Ευρώπη και διεθνώς.

Μια πρόκληση στην οποία ο Πρόεδρος πρέπει επιτέλους να ανταποκριθεί. Να αναλάβει τις διπλωματικές και πολιτικές πρωτοβουλίες που θα αναδεικνύουν τη σημαντικότητα των δηλώσεων της καγκελαρίου, προκειμένου να προσχωρήσουν και άλλοι στις ίδιες απόψεις, με στόχο η Τουρκία να αισθανθεί πίεση. Να αξιοποιήσει ακόμη και την αντιπολίτευση που σαφώς έχει επίδραση σε αριθμό Ευρωπαίων ηγετών, όπως ξεκάθαρα διαφάνηκε.

Ο μεγάλος κίνδυνος είναι να εξαντλήσει η κυβέρνηση τη χρησιμότητα των δηλώσεων Μέρκελ στο να τις χρησιμοποιεί για να «κατατροπώνει» – όπως νομίζει –τους εσωτερικούς της αντιπάλους, θεωρώντας ότι πήρε κάποιο πρωτάθλημα. Ικανοποιώντας προσωρινά τα συμπλέγματά της και χάνοντας ξανά το εθνικό παιχνίδι…

Η αξιολόγηση κάθε χρονιάς που φεύγει, όπως και η ελπίδα για κάθε νέο έτος, μάθαμε στην Κύπρο να είναι πανομοιότυπες στο πολιτικό επίπεδο. Μετράμε κάθε Δεκέμβρη τις απώλειές μας στο εθνικό θέμα, ρίχνουμε την ευθύνη στην τουρκική αδιαλλαξία για την οπισθοδρόμηση και ευχόμαστε λύση και επιστροφή για την πολλοστή επόμενη κρίσιμη χρονιά του Κυπριακού.

Εκπαιδευτήκαμε για δεκαετίες ως λαός να διαχωρίζουμε τις προκλήσεις της καθημερινότητας και της κοινωνικοοικονομικής εξέλιξης από την πολιτική. Θεωρούμε μάλιστα ότι η κυβέρνηση και η Βουλή είναι για να ασχολούνται αποκλειστικά και ουσιαστικά με την ατέρμονη πορεία του Κυπριακού. Για όλα τα υπόλοιπα, επικρατούσε η ψευδαίσθηση ότι διευθετούνται από μόνα τους, έχοντας ως αποτέλεσμα μια επίπλαστη ευημερία.

Εδώ λοιπόν είναι που έρχεται η μεγάλη διαφορετικότητα του 2010. Διότι η χρονιά που μας πέρασε ανέτρεψε πολλές παγιωμένες αντιλήψεις και άλλαξε συλλήβδην τις απαιτήσεις του καθενός από το πολιτικό μας σύστημα. Διαφοροποιώντας συθέμελα τις απαιτήσεις για την επόμενη χρονιά, η οποία θα είναι πράγματι εξαιρετικά κρίσιμη. Για πολύ διαφορετικούς όμως λόγους.


Το 2011 θα είναι ακόμη μια κρίσιμη χρονιά, για πολύ διαφορετικούς λόγους όμως


Το 2010 μάθαμε ότι τα κράτη δεν αποτελούν οργανισμούς με ανεξάντλητα χρήματα, αλλά μπορούν να χρεωκοπήσουν. Βλέποντας την Ισλανδία να καταρρέει, αναγνωρίσαμε την αξία του ευρώ. Αισθανόμενοι την Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία να παλεύουν για να διασωθούν από τα χρέη, αντιληφθήκαμε πόση επίδραση έχει η διαφθορά και η ανικανότητα στην πολιτική. Απέκτησε δε πολύ άσχημη ουσία η φράση περί υποθήκευσης του μέλλοντος των επόμενων γενεών.

Το 2010 μάθαμε πόσο επηρεάζουν τον καθένα μας οι απόμακρες έννοιες του δημοσιονομικού ελλείμματος, του δημοσίου χρέους, των επιτοκίων και των ρυθμών ανάπτυξης. Εμπεδώθηκε το ότι, αν η οικονομία ως σύνολο πάει καλά, τότε ο κάθε πολίτης θα ζει καλύτερα. Ανακαλύψαμε στη χώρα μας έννοιες που πληγώνουν για χρόνια τις κοινωνίες άλλων κρατών, όπως η ανεργία. 30.000 άνθρωποι φτάνουν σήμερα οι άνεργοι, αριθμός πρωτοφανής, που γίνεται ακόμη πιο ανησυχητικός όταν το 25% των νέων σήμερα δεν μπορούν να εργοδοτηθούν. Για πρώτη φορά φέτος τέθηκε στον δημόσιο διάλογο το συνταξιοδοτικό και ήρθαν στην επιφάνεια τα προβλήματα που μπορούν να δυναμιτίσουν τη σύνταξη των σημερινών 35άρηδων και 40άρηδων.

Στο μικροσκόπιο της κοινής γνώμης υπάρχουν πια ζητήματα όπως οι ανισότητες μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, αλλά και η ανάγκη για δημοσιονομική εξυγίανση και αναδιάρθρωση του κράτους. Η κοινωνία αποκτά ευαισθησία στον τρόπο διαχείρισης των κρατικών χρημάτων και γίνεται πολύ λιγότερο ανεκτική στη σπατάλη και τη διασπάθιση. Ο υπέρμετρος δανεισμός του κυπριακού νοικοκυριού αλλά και η αναζήτηση επίπλαστης χλιδής, που πολλές φορές γίνεται έμμονη ιδέα, προβληματίζουν πλέον κάθε οικογένεια. Από την άλλη, η έννοια του κέρδους ως μοχλού ανάπτυξης κινδύνευσε να δαιμονοποιηθεί με ένα προκλητικά ανορθόδοξο τρόπο.

Στο Κυπριακό, η χρονιά που φεύγει ήταν περίεργη, εφόσον είδαμε αποφάσεις του ΕΔΑΔ να θέτουν σε αμφιβολία τις περιουσίες στα Κατεχόμενα. Ζήσαμε την έντονη προσπάθεια να παρακαμφθεί η Κυπριακή Δημοκρατία με επινοήσεις όπως το απευθείας εμπόριο. Το 2010 και με την εκλογή του κ. Έρογλου αποδείχθηκε πόσο μεγάλη πλάνη ήταν η θεωρία ότι το Κυπριακό μπορεί να λυθεί στη βάση «συντροφικότητας» και «φιλίας» αντί πολιτικών θέσεων και πρωτοβουλιών. Νιώσαμε ντροπή από γκάφες ολκής του Προέδρου σε Αθήνα και Ουάσινγκτον και ζήσαμε σκηνές ροκ με κομματικές συμμαχίες και συμπεριφορές που δεν στηρίζονται σε καμία αρχή, αλλά μόνο στη νομή της εξουσίας.

Στα νέα θέματα του δημοσίου διαλόγου ήρθε να ενταχθεί και το κοινωνικό ηφαίστειο σε σχέση με τους λαθρομετανάστες, το οποίο, αν δεν ληφθούν μέτρα, θα εκραγεί. Υπάρχουν πόλεις της Κύπρου όπου η μεταχείριση της οποίας τυγχάνουν οι αλλοδαποί τείνει να αναδειχθεί σε πρωταρχικό ζήτημα και να προκαλέσει μεγάλη αναταραχή.

Θέματα που συνθέτουν μια Κύπρο διαφορετική από αυτήν που ξέραμε, διαμορφώνοντας νέες προκλήσεις και πραγματικότητες για τη χώρα μας το 2011. Πέραν της ευχής για λύση, αποκτούν αξία η ελπίδα για οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική δικαιοσύνη και συνοχή. Γίνεται δε επιτακτική η ανάγκη το πολιτικό σύστημα να αναδιαμορφωθεί για να μπορεί να χειρίζεται με αποτελεσματικότητα θέματα που δεν έχουν να κάνουν μόνο με το Κυπριακό, αλλά με τη ζωή του καθενός.

Καλή χρονιά σε όλους!