Πρωτογενής Πολιτική

Μια κοσμογονία συμβαίνει στο πολιτικό σύστημα ολόκληρης της Ευρώπης. Θα συνέβαινε κάποια στιγμή, μετά την παταγώδη αποτυχία των πολιτικών και των πολιτικών σχηματισμών, που με ρυθμούς γεωμετρικής προόδου έβαζαν την μικροπολιτική πάνω από την ουσιαστική πολιτική, την πελατειακή σχέση πάνω από οράματα και αξίες, που επέλεγαν τον εύκολο δρόμο της παροχολογίας και της αναξιοκρατίας. Ήταν επόμενο να υποστούν τον λαϊκό “λιθοβολισμό” όσοι έκτισαν πολιτικά παλάτια στην άμμο του πολιτικού λαϊκισμού, αλλά και αρκετοί πραγματικά παλάτια στην βρωμιά της διαφθοράς και της διαπλοκής.

Οι Ευρωπαίοι πολίτες που – για να τα λέμε όλα – φέρουν ακέραιη την συνυπευθυνότητα της στήριξης ενός σαθρού συστήματος. Τώρα που αντιλαμβάνονται ότι το πελατειακό κράτος δεν έχει πια να τους προσφέρει ούτε “νερό και στάρι”, ξύπνησαν και θέλουν εκδίκηση από την κεφαλή του. Αυτά “εις τας Ευρώπας” και ιδιαίτερα την Ελλάδα και τις άλλες μεσογειακές χώρες.

Στην Κύπρο, έχουμε ως συνήθως μια χρονική καθυστέρηση στην εμφάνιση των Πανευρωπαϊκών πολιτικών φαινομένων. Το γνωστό “delay syndrom”. Η απροθυμία και η  ψωροπερηφάνια δεν μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε τα λάθη και οδηγεί τις κοινωνικές εκρήξεις  να εμφανίζονται μετά το πανηγύρι.

Το πολιτικό μας σύστημα είχε στις επερχόμενες προεδρικές εκλογές την ευκαιρία να πάρει ξανά την κατάσταση στα χέρια του. Να ηγηθεί πριν οι εξελίξεις το καταπλακώσουν. Ιδιαίτερα από την ώρα που η κυβέρνηση και ο πρόεδρος το μόνο πλέον που παρακαλούν είναι να προλάβουν να τελειώσουν την “καταραμένη” βάρδια πριν το πλοίο βουλιάξει, οι υπόλοιποι μπορούσαν να παρουσιάσουν τη δική τους συνταγή για να ξαναγίνει η Κύπρος χώρα με κύρος και ουσιαστική αξιοπρέπεια, χώρα που παρά το ιδιαίτερο της πρόβλημα κέρδιζε το σεβασμό και απολάμβανε την εμπιστοσύνη των ξένων κυβερνήσεων και πολιτών. Κατ’επέκταση, να είναι η χώρα μας ασφαλές καταφύγιο για κάθε σοβαρό επενδυτή, αλλά και πολιτικά ισχυρή απέναντι στην τουρκική απειλή που ουδόλως έχει εξαλειφθεί.

Όνειρα θερινής νυκτός… Τη ώρα που Υπουργός Οικονομικών και Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας μας προετοιμάζουν για τον μηχανισμό, πρώτο θέμα συζήτησης και ειδησεογραφίας εξακολουθεί να είναι αν θα τα βρει ο Κάρογιαν με τον Ομήρου και ο Κάρογιαν με τον Άντρο Κυπριανού. Αν δηλαδή το ανατολίτικο παζάρι της εξουσίας καταφέρει να μας επιβάλει για άλλη μια φορά πρόεδρο.

Και εδώ είναι που θέλω να σταθώ. Η σημερινή κατάσταση απαιτεί περισσότερο παρά ποτέ ηγεσία. Ηγέτη με στόχους, πρόγραμμα και σχέδιο. Στο προεδρικό μας σύστημα ο πρόεδρος απολαμβάνει σχεδόν βασιλικών αρμοδιοτήτων. Χρειαζόμαστε άνθρωπο που θα μας βγάλει από τη βάλτο στην οποία βουλιάζουμε και θα μας οδηγήσει στο αύριο.

Παρακολουθώ ανελλιπώς τις προσπάθειες του λεγόμενου ενδιάμεσου χώρου να συμφωνήσει σε κοινή κάθοδο στις προεδρικές, κυρίως για να διασωθούν οι ηγεσίες των κομμάτων που τον συνιστούν. Αλλά και την εμφανή προσπάθεια να βρεθεί ο τρόπος που και το ΑΚΕΛ θα συνταχθεί με αυτό το σχήμα, από την ώρα που ο κ. Χριστόφιας έριξε λευκή πετσέτα. Δεν θεωρώ κακό κόμματα να συνασπίζονται γύρω από ένα κοινό πολιτικό στόχο, μια πολιτική πρόταση, ένα όραμα. Αυτό είναι θεμιτό. Είναι μέρος των δημοκρατικών τους καθηκόντων.

Αντιδρώ όμως όταν βλέπω τα κόμματα που για τις μικροπολιτικές τους σκοπιμότητες μας φόρτωσαν τον Δημήτρη Χριστόφια για πρόεδρο, σήμερα να επιχειρούν να μας επιβάλουν ένα πρόεδρο μαριονέτα. Που έχει ξανακουστεί σε προεδρικό σύστημα να συμφωνείται πρώτα η πολιτική που θα ακολουθηθεί για την επόμενη πενταετία και μετά ο άνθρωπος που θέλουν να ηγηθεί της χώρας; Μια πολιτική μάλιστα που το μόνο στο οποίο επιχειρεί να δώσει έμφαση είναι στο τι δεν αποδέχεται και όχι τι θέλει να πετύχει; Να μπαίνει η άμαξα μπροστά και να ψάχνουμε κάποιο άλογο που να φαίνεται “όμορφο” να την σπρώξει; Και τι θα κάνει αύριο αυτό το “άλογο” αν εκλεγεί με τα χίλια λουριά των μικροκομματικών δεσμεύσεων, όσο καλές προθέσεις και αν έχει;

Πολλοί ήλπιζαν ότι τα πράγματα στην Κύπρο κάποια στιγμή θα εξελίσσονταν και θα άλλαζαν προς το καλύτερο. Συμφωνώ και έχω αγωνιστεί έντονα για ένα νέο ύφος πολιτικής. Δεν δείχνουν όμως ότι θα αλλάξουν σύντομα αναίμακτα. Θα πρέπει πρώτα να αιματοκυλιστούμε με το χτες που θέλει να δώσει την τελευταία μάχη της βόλεψης και της επιβίωσης του στις πλάτες μας.

Οι ελάχιστες απόψεις που δημοσιοποιούνται και δεν συνδράμουν στην απόπειρα ωραιοποίησης της κακής κατάστασης της κυπριακής οικονομίας δεν έχουν πολλούς φίλους. Χαλούν τη βόλεψη και την εκούσια ή ακούσια εθελοτυφλία. Είναι ενοχλητικές, την ώρα που ο καθένας, αρνούμενος να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα, προσπαθεί να καταστήσει έγκυρη την ψευδαίσθηση ότι διαφυλάσσει τα κεκτημένα και τις προοπτικές του.

Ακολουθώντας την τακτική να κρούεις διαρκώς τον κώδωνα του κινδύνου, χαρακτηρίζεσαι ως γραφικός κινδυνολόγος. Από την άλλη, όμως, μεταφέρεις την άποψή σου στους πολίτες και κάποιοι την διαβάζουν με ενδιαφέρον. Έχεις την υποχρέωση να καταγράφεις με θάρρος την αληθινή γνώμη σου. Έχοντας την ισχνή (μηδαμινή πλέον) ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα έχουμε ως πολιτεία και πολίτες το σθένος να δούμε κατάματα την πραγματικότητα για να μπορέσουμε να την αντιμετωπίσουμε. Διότι μέχρι σήμερα την κάνουμε διαρκώς χειρότερη, επιχειρώντας να κρύψουμε τον ογκόλιθο των προβλημάτων μας κάτω από ένα χαλάκι.

Χαλί ήταν αρχικά το ότι δεν χρειάστηκε να στηρίξουμε τράπεζες (έχουμε την πιο “δεξιά” κυβέρνηση στην Ευρώπη, αναφωνούσε με ειρωνεία ο Πρόεδρος). Χαλί μετά ήταν οι “επιτυχίες” του κ. Σταυράκη να μας γεμίσει χρέος με τα ομόλογα που πουλούσε σαν πλανόδιος. Το ρωσικό δάνειο που –όπως αποδείχθηκε– δεν άντεχε παρά να καλύψει υποχρεώσεις τεσσάρων μηνών. Άλλο χαλί ήταν τα μέτρα που συμφωνούνταν και κάποια απ’ αυτά εξαγγέλλονταν, αλλά ελάχιστα εφαρμόζονταν. “Ιπτάμενο χαλί”, δε, ήταν οι από μηχανής Ρώσοι, Κινέζοι, Καταριανοί και άλλοι “θεοί” που ανακάλυψαν δήθεν στην Κύπρο τη γη της επενδυτικής επαγγελίας. “Ουρά οι ξένοι επενδυτές” έγραφε το πρωτοσέλιδο της Χαραυγής. Σκαρφιστήκαμε και επιστρατεύσαμε ό,τι ήταν δυνατόν, για να κάνουμε επί της ουσίας το απόλυτο τίποτα.

Είναι αλήθεια ότι για την έκθεση των τραπεζών στα ελληνικά ομόλογα δεν έχει ευθύνη ο Πρόεδρος και η κυβέρνηση. Και είναι ορθό ότι φέρουν ευθύνη οι ίδιες οι τράπεζες για την κατάστασή τους. Είναι όμως εξίσου αλήθεια ότι ο κ. Χριστόφιας όφειλε να διεκδικήσει στήριξη για τις τράπεζες όταν αποφασιζόταν στις Βρυξέλλες το κούρεμα του ελληνικού χρέους. Και είναι ακόμη μεγαλύτερη αλήθεια ότι το πρόβλημα του καλπασμού του δημοσίου χρέους και των κρατικών δαπανών είναι έτι μεγαλύτερο από εκείνο των τραπεζών.

Για την Κύπρο, ίσως ο μηχανισμός να ήταν μια λύση για να αλλάξουν πράγματα, αφού με τις κυβερνήσεις μας τίποτα δεν έχει αλλάξει. Έχουμε όμως το θέμα των ξένων καταθέσεων και την ταφόπλακα που θα θέσει κάτι τέτοιο στην εμπιστοσύνη απέναντι στη χώρα μας.

Σήμερα, λοιπόν, διατρέχουμε τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Να θεωρήσουμε ότι το πρόβλημα της Λαϊκής ήταν και το πρόβλημα της οικονομίας. Αυτό που θέλει να καταστήσει η κυβέρνηση την κολυμβήθρα του Σιλωάμ της απραξίας της. Αισθανόμενη σχεδόν “ανακούφιση” που θα είναι η Λαϊκή η αφορμή μιας ενδεχόμενης προσφυγής στον μηχανισμό.

Την περασμένη Δευτέρα, ο Πρόεδρος Χριστόφιας ανακοίνωσε ότι δεν πρόκειται να επαναδιεκδικήσει το ύπατο αξίωμα. Αδιαμφισβήτητα, με την κίνησή του διευκόλυνε το ΑΚΕΛ να μπει σε διάλογο με άλλα κόμματα για τις επόμενες εκλογές. Πόσο τυχαία όμως ήταν η χρονική σύμπτωση της εξαγγελίας αυτής με την κατάθεση του νομοσχεδίου για να σωθεί η Λαϊκή; Και τι οδήγησε έναν άνθρωπο –που για μένα είναι πέρα από βέβαιο ότι ήθελε πολύ να δώσει τη μάχη του– να κλείσει σχεδόν ερμητικά την πόρτα στον εαυτό του, χωρίς να εξαντλήσει κάθε προσπάθεια;

Την ώρα που ο Δημήτρης Χριστόφιας ανακοίνωνε ότι δεν θα είναι υποψήφιος και κλαιγόταν ότι δεν είχε κατανόηση ως Πρόεδρος, εκείνη ακριβώς τη στιγμή μαύρα φίδια με έζωσαν για το τι περιμένει την κυπριακή οικονομία. Προσεύχομαι να με “τρόμαξαν” από λάθος.

Υ.Γ. Πάρα πολλά χρόνια λοιδορούνται πολλοί στην Κύπρο ως “νεοφιλελεύθεροι”, ιδιότητα που δεν χαρακτήριζε καμία κατατεθειμένη πολιτική θέση από κανένα χώρο. Σήμερα, μπορούμε να “υπερηφανευθούμε” ότι υπάρχει στη χώρα μας νεοφιλελεύθερο ρεύμα. Η άποψη που λέει ότι από την ώρα που ένας ιδιωτικός οργανισμός –η Λαϊκή– έκανε επιλογές που την έφεραν προ της χρεοκοπίας, δεν είναι δουλειά του φορολογούμενου να επιβαρυνθεί για να την σώσει, αποτελεί την επιτομή του νεοφιλελευθερισμού. Αυτήν την άποψη, προσωπικά, δεν την συμμερίζομαι.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα…

Πολλά και ιδιαιτέρως κρίσιμα είναι τα συμπεράσματα και τα όσα απορρέουν από τις εκλογές στην Ελλάδα την περασμένη Κυριακή. Κατ’ αρχάς, κυρίαρχα πολιτικά ζητήματα όπως το μέχρι πού ένας λαός αντέχει τη λιτότητα χωρίς προοπτική. Το πόσο ανεκτή είναι η επιβολή μέτρων από κέντρα των οποίων η διοίκηση δεν είναι εκλεγμένη από τους πολίτες που αφορούν. Για την Ευρώπη, μιλάω που συνεχίζει να αποτυγχάνει στην υπηρέτηση του κοινού οράματος.

Που οδήγησε ένα ιστορικό έθνος, την κοιτίδα της, να παίζει το μέλλον του κορώνα γράμματα μπροστά σε αυτό που χαρακτηρίζεται –ορθά ή λανθασμένα– ως καταπίεση από ευημερούσες χώρες και αγορές.

Το κυριότερο κοινωνικό φαινόμενο που αποδείχθηκε από τις ελληνικές εκλογές είναι το τεράστιο χάσμα γενεών. Αν η ψηφοφορία αφορούσε τους ψηφοφόρους μέχρι 40 ετών, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ θα είχαν πολύ μικρότερα ποσοστά, σε αντίθεση με ΣΥΡΙΖΑ, Χρυσή Αυγή και Ανεξάρτητους Έλληνες που θα είχαν εκτοξευθεί ακόμη περισσότερο.

Πολύ καλύτερα θα πήγαιναν και τα κόμματα που έμειναν εκτός Βουλής. Δείχνουν οι νέοι σε ηλικία άνθρωποι, αλλά και οι παραγωγικές ομάδες του πληθυσμού ότι το κάλεσμα να πληρώσουν βάναυσα το λογαριασμό που τους άφησε η καλοπέραση της προηγούμενης γενιάς, ούτε γοητεύει, ούτε και μπορεί να θεωρηθεί βάση για την παντελή αβεβαιότητα του μέλλοντός τους.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον όμως έχει κατ’ εμέ, η πανωλεθρία των σχημάτων που βασίζονται και εξαρτώνται από το πρόσωπο του αρχηγού. Ο οποίος, ως σχήμα, είχε καταλήξει να είναι το Α και το Ω της παράταξης, να ορίζει και να παύει στελέχη και αξιωματούχους σε όλες τις βαθμίδες κατά το δοκούν, να καθορίζει τη σύνθεση των συλλογικών οργάνων. Προπαντός να καθορίζει χωρίς καμία εσωτερική διεργασία, τη γραμμή, την τακτική και την πολιτική του κινήματος ή της παράταξης.

Είχα πάντα την άποψη ότι η «αρχηγική» είναι μία αποτυχημένη συνταγή πολιτικής. Σίγουρα δεν μπορεί να προσδιορίζει αστικά κόμματα εξουσίας, τα οποία εκ της φύσεώς τους θα έπρεπε να χαρακτηρίζονται από πολυσυλλεκτικότητα. Ενώ την εποχή των μεγάλων ηγετών όλα τα κόμματα αυτού του είδους είχαν εκλεγμένα όργανα και προσωπικότητες που μπορούσαν να συζητήσουν και να αναδιαμορφώσουν απόψεις με τον ηγέτη να συνθέτει και να ενώνει, από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 μέχρι και σήμερα επικράτησε το «παραφύσιν πολιτεύεσθαι» του ενός.

Δεν θα διστάσω να προβλέψω την εξαφάνιση του ΠΑΣΟΚ από την πολιτική σκηνή. Ότι και να κάνει ο κ. Βενιζέλος από εδώ και πέρα, δεν θα μπορέσει να αναστήσει το κόμμα του, που σαν ηλικιωμένος τύπος χωρίς οράματα και στόχους κάθεται και περιμένει το φιλί της ζωής. Δεν υπάρχουν τέτοια πράγματα.

Τη θέση του ΠΑΣΟΚ την έχει ήδη πάρει ένα άλλο σχήμα που ήδη συμπεριφέρεται σαν ΠΑΣΟΚ από το παρελθόν. Ο ΣΥΡΙΖΑ. Μια περίεργη συλλογή αριστερών «αγωνιστικών» ρευμάτων που διαθέτει ως ενοποιητικό κρίκο ένα νέο άνθρωπο, που κουβαλάει σε σύγχρονη μορφή τα στοιχεία του Ανδρέα Παπανδρέου όταν ήταν εκείνος νέος. Τον Αλέξη Τσίπρα.

Ο κ. Τσίπρας με την σύνθεση, πέτυχε να δώσει στην περιθωριακή αριστερά προοπτική εξουσίας. Ακόμη και όραμα διακυβέρνησης, έστω και αν κατά τη γνώμη μου είναι εντελώς λαϊκίστικο και ανεδαφικό. Πόση διαφορά άραγε έχουν το «Θα καταγγείλω το Μνημόνιο» από το «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» ή το «θα απελάσω τους υπαλλήλους της τρόικας», από το «έξω οι βάσεις του θανάτου»; Συνθήματα κενά περιεχομένου που πετυχαίνουν όμως να κεντρίσουν πολιτικά ένστικτα ενός λαού που αισθάνεται κουρασμένος και καταπιεσμένος.

Αυτές οι πολιτικές βέβαια, όπως τότε που κατέληξαν με το «Τσοβόλα δώστα όλα», το πιθανότερο είναι να οδηγήσουν την Ελλάδα –και την Κύπρο κατ’ επέκταση- στην καταστροφή. Για να μη γίνει αυτό, το λιγότερο που χρειάζεται είναι μια σοβαρή, πλουραλιστική και ενωμένη κεντροδεξιά, που θα μπορεί να θέσει, έστω, με αξιοπιστία το διακύβευμα της ευρωπαϊκής ή περιθωριακής Ελλάδας. Τα προσωποπαγή, τα αρχηγιλίκια, οι αποκλεισμοί και η έλλειψη ανοχής στη μερική ιδεολογική διαφορετικότητα έπαθαν πανωλεθρία. Όλοι έχασαν. Αν δεν πορευθούν μαζί, θα χρεωθούν τη βαριά ιστορική ευθύνη ότι έβαλαν τον εαυτό τους πάνω από την πατρίδα.

Η πολιτική είναι ομαδικό «άθλημα». Η ευθύνη ανήκει πρωτίστως στον μεγαλύτερο. Απ’ εκεί και πέρα ο καθένας αναλαμβάνει την ευθύνη του και το κόστος που της αναλογεί.

Όπως πάντα, το να μπορείς να δεις τα πράγματα απ’ έξω, με ένα “τρίτο μάτι”, σου δίνει ένα σαφές πλεονέκτημα από όσους τα βλέπουν από μέσα. Βλέπεις τα πράγματα σφαιρικά, σε απόσταση από τα μικρά, τα μικροκομματικά, την καθημερινότητα και τις άσχημες παραστάσεις που προκαλούν αυθόρμητα οργή.

Οι εκλογές στην Ελλάδα, αφορούν πρωτίστως όσους είναι πολίτες της χώρας. Αυτοί είναι που καλούνται να επιλέξουν το λιγότερο κακό, αυτοί είναι που πρώτοι θα υποστούν τις αρνητικές συνέπειες τις επιλογής τους. Και είναι τόσο μίζερη και άχαρη διεργασία, να πηγαίνεις να ψηφίσεις στις εκλογές – τη γιορτή της δημοκρατίας – με το πρόσωπο σκυθρωπό και θλιμμένο. Έχοντας να επιλέξεις μεταξύ δύο δρόμων γεμάτων θυσίες. Γνωρίζοντας ότι η ψήφος σου μπορεί να καταδικάσει τη χώρα στο περιθώριο και την ανέχεια για αρκετά χρόνια.

Οι Ελληνικές εκλογές – μαζί με τις Γαλλικές – αφορούν ασφαλώς την Ευρώπη. Την Ένωση που η πορεία της δεν καθορίζεται πλέον από μεγαλεπήβολα και πανευρωπαϊκά οράματα μεγάλων ηγετών, αλλά από την προσπάθεια κυβερνώντων να πείσουν τους λαούς τους ότι είναι αρκούντως αυστηροί στα ολισθήματα των “παραστρατημένων” μελών. Της Ευρώπης που για να αντιμετωπίσει την παγκόσμια κρίση έτρεξε να βγάλει από την ντουλάπα το μαστίγιο, ξεχνώντας το καρότο. Τις πολιτικές που θα αξιοποιούσαν τις περικοπές και τις διαρθρωτικές αλλαγές, για να προκληθεί ανάπτυξη και κλίμα αντιστροφής της ύφεσης. Που θα βοηθούσαν την ΕΕ να βασιστεί σε ίδιες δυνάμεις για να αναδείξει την κοινή οικονομία της.

Στην Ελλάδα, η εκλογική διαδικασία διανθίζεται μετά από πολλές δεκαετίες, από έντονα εθνικά και εθνικιστικά πολλές φορές χαρακτηριστικά. Ακόμα και κόμματα της αριστεράς επιχειρούν να δώσουν βολικές ερμηνείες στη φράση “ανεξάρτητος και όχι υπόδουλος Έλληνας πολίτης”. Για να είμαι ειλικρινής, δεν θεωρώ καθόλου κακό να προστρέχει ένας λαός στις ρίζες και την ιστορία του, προκειμένου να αντλήσει διδάγματα, δυνάμεις και θάρρος για να αντιμετωπιστούν σύγχρονες μεγάλες δυστοκίες. Θεωρώ όμως ιδιαζόντως αντεθνική την επίκληση της ιστορίας, για να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ότι αυτή μπορεί να διαγράψει σημερινές αδυναμίες και ολισθήματα. Αν μη τι άλλο, η Ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από χιλιάδες παραδείγματα ανθρώπων που δεν δίστασαν την κρίσιμη στιγμή να αναλάβουν την ευθύνη τους. Όποιο και αν ήταν το κόστος.

Αυτό που ξενίζει κάποιον σαν εμένα, ένα άνθρωπο που παρακολουθεί τις Ελληνικές εκλογές περισσότερο από πολλούς πολίτες της χώρας, είναι ότι σε μια διαδικασία που η λέξη “Ελλάδα” και οι συμβολισμοί της αποτελούν το κατ’ εξοχήν προεκλογικό επιχείρημα, δεν έχει συζητηθεί καθόλου το που θα στέκει ο Ελληνισμός την επομένη των εκλογών. Ποια θα είναι δηλαδή η θέση και οι δυνατότητες του στο παγκόσμιο στερέωμα. Το πόσο θα μπορεί η Ελλάδα να προασπίσει την ανεξαρτησία και την ακεραιότητά της ως χώρα, το πόσο θα μπορεί να σταθεί δίπλα στην Κύπρο, να δίνει δύναμη και αξία στο Ελληνικό λόμπυ της Αμερικής, την ομογένεια σε Βρετανία και Αυστραλία, το πόσο θα είναι ικανή να κρατήσει πρωταγωνίστρια την Ελληνική ναυτιλία, το τι θα σημαίνει – όχι μόνο για την καθημερινότητα αλλά και για την Εθνική δυνατότητα – η Ευρωπαϊκή της αδυναμία και απαξίωση.

Η Ελλάδα είναι ήδη πληγωμένη. Μόνο και μόνο το ότι στην πρόκληση της Τουρκίας να πραγματοποιήσει έρευνες στην Κυπριακή ΑΟΖ, δεν υπήρχε ουσιαστική Ελληνική αντίδραση, δείχνει το μέγεθος της αδυναμίας. Μια Ελλάδα όμως στο καναβάτσο, θα σημάνει και την αποδόμηση ολόκληρου του Ελληνισμού και των δυνατοτήτων του. Είτε αυτά είναι κυριαρχικά δικαιώματα, είτε αποτρεπτική δυνατότητα, είτε οικονομικές προοπτικές.

Στην προεκλογική εκστρατεία η Κύπρος πρωταγωνίστησε. Κυρίως για την επιτυχία να καθορίσει ΑΟΖ και να ανακαλύψει κοιτάσματα φυσικού αερίου. Είναι δεδομένο όμως, ότι η Κύπρος δεν θα έμπαινε στην Ευρώπη αν δεν ήταν η Ελλάδα. Και είναι πολύ εύλογος ο προβληματισμός μου, για το αν η Κύπρος θα καταφέρει να αντλήσει έστω και ένα κυβικό αέριο με την Ελλάδα εκτός Ευρώπης…

Στη συζήτηση για το ποιος θα είναι ο πρωθυπουργός και για το αν θα υπάρχει κυβέρνηση την 7η Μαΐου, έχω ισχυρή την πεποίθηση ότι πρέπει να προστεθεί και το αν θα υπάρχει Ελληνισμός. Που για να υπάρχει, χρειάζεται ένα σύγχρονο πατριωτικό όραμα που να θέλει την Ελλάδα σοβαρή και υπεύθυνη στην Ευρώπη, εντός της Ευρωζώνης, με το δικαίωμα – όσο και αν σήμερα είναι αδύναμη – να μπορεί να ανακάμψει, αποτελώντας μέρος του σύγχρονου κόσμου και όχι παριστάνοντας τον αποδιοπομπαίο τράγο του απόκοσμου.

Πρώτη φορά μου τυχαίνει να παρακολουθώ εκλογικές διαδικασίες με τον προβληματισμό να υποσκελίζει ξεκάθαρα τον ενθουσιασμό. Είτε αυτές είναι οι γαλλικές εκλογές, είτε της Ελλάδας, είτε οι προετοιμασίες για τις δικές μας προεδρικές. Και είναι αναπόφευκτος ο προβληματισμός, από την ώρα που πανευρωπαϊκά παρατηρούνται δύο βασικά χαρακτηριστικά:

Πρώτο, η άνοδος της εκλογικής επιρροής ακραίων δεξιών και αριστερών κομμάτων, με την ταυτόχρονη απενοχοποίηση των θέσεων που επαγγέλλονται. Και δεύτερο, η αδυναμία των παραδοσιακών κυρίαρχων πολιτικών δυνάμεων, όχι μόνο να εμπνεύσουν, αλλά και να πείσουν ότι μπορούν να οδηγήσουν εκ νέου στην πρόοδο.

Είναι αλήθεια ότι παντού τα κόμματα εξουσίας σήμερα καλούνται να διαχειριστούν τα τεράστια προβλήματα που έφερε μαζί της η οικονομική κρίση. Αυτό το γεγονός από μόνο του, έχει προκαλέσει αγκυλώσεις στη δυνατότητά τους να σχεδιάζουν μεγαλόπνοα πολιτικά προγράμματα και στρατηγικές που θα στοχεύουν σε αυξημένη ευημερία. Το καλό όμως της «προσγείωσης» και της πολύ περιορισμένης ανοχής στον λαϊκισμό, δεν επέφερε την εκλογίκευση των προγραμμάτων διακυβέρνησης. Αντιθέτως, μάλλον επί του παρόντος έχει οδηγήσει στην κατάργηση οραματικών πολιτικών και σε προσωπικές διελκυστίνδες μεταξύ υποψηφίων προέδρων και πρωθυπουργών για το ποιος είναι το μη χείρον βέλτιστον.

Αυτό συμβαίνει στη Γαλλία μεταξύ Σαρκοζί και Ολάντ, αυτό συμβαίνει στην Ελλάδα μεταξύ Σαμαρά και Βενιζέλου, αυτό συνέβαινε μέχρι πρόσφατα στην Κύπρο μεταξύ Χριστόφια και Αναστασιάδη. Παντού, οι προεκλογικές εκστρατείες κυριαρχούνται από αρνητικά μηνύματα και από προσπάθεια αμφισβήτησης του αντιπάλου. Σε τακτικές δηλαδή που είναι ψωμοτύρι για τους ακραίους πολιτικούς, πέραν της μόδας που απλώνεται για αντισυστημική ψήφο. Είναι το γήπεδο των ακραίων οι πολιτικές της αμφισβήτησης, την ώρα μάλιστα που οι επικίνδυνες θέσεις τους, φέρουν το χαρακτηριστικό της καθαρότητας και της ευκρίνειας. Καθαρές θέσεις είναι η «επιστροφή στο φράγκο» της Λε Πεν, η «επιστροφή στη δραχμή» του ΚΚΕ και το «να ξεκουμπιστούν οι μετανάστες» της Χρυσής Αυγής, όσο και αν στη λογική προκαλούν τρόμο. Οι δε ομοιότητες των θέσεων μεταξύ της άκρας δεξιάς και της αριστεράς – αν εξαιρεθεί το μεταναστευτικό– προκαλούν σοκ.

Το πόσο χαμένο είναι το πολιτικό σύστημα, φαίνεται περίτρανα, αν κάποιος παρακολουθήσει τις εκλογές στην Ελλάδα. Με εξαίρεση την εξαγγελία του οικονομικού προγράμματος Σαμαρά, το οποίο ωστόσο περιλάμβανε πάμπολλες ανεδαφικές προτάσεις ιδιαίτερα ως προς τον χρόνο πιθανής υλοποίησής τους, ΠΑΣΟΚ και ΝΔ το μόνο που προσπαθούν να πετύχουν είναι να επιβάλουν αυτό που θεωρούν ως κρίσιμο διακύβευμα. Δηλαδή το κατά πόσο η Ελλάδα θα πρέπει να κυβερνηθεί από αυτοδύναμη κυβέρνηση ή κυβέρνηση συνεργασίας. Κατά τα άλλα, βλέπεις τις περιορισμένες σε όγκο και ενθουσιασμό «παλλαϊκές» συγκεντρώσεις των κομμάτων, αλλά και τις εκστρατείες κομμάτων και υποψηφίων, και σου έρχονται στο μυαλό οι παλιοί μαγαζάτορες του κέντρου των Αθηνών, οι οποίοι ουδέποτε ανακαίνισαν το κατάστημά τους, με αποτέλεσμα να το βλέπουν να αργοπεθαίνει διηγούμενοι το «ένδοξο» παρελθόν.

Τα πολλά κόμματα στην Ελλάδα, ασφαλώς έχουν προκύψει από προσωπικές φιλοδοξίες και αδυναμία συλλογικής λειτουργίας. Αυτό όμως που τους δίνει χώρο, είναι η ανυπαρξία συγκεκριμένης πολιτικής κατεύθυνσης από τις δύο δυνάμεις εξουσίας. ΠΑΣΟΚ και ΝΔ όχι μόνο στερούνται αξιοπιστίας σήμερα εξαιτίας «αμαρτωλού παρελθόντος», αλλά επιπλέον δεν «γέννησαν» νέες πολιτικές ιδέες και οράματα, που να καλύπτουν με ευρύτητα τον ιδεολογικό τους χώρο.

Στην Κύπρο, η πολυδιάσπαση δυνάμεων δεν είναι ορατή, όπως ούτε και η επικίνδυνη ενδυνάμωση ακραίων καταστάσεων. Αυτό όμως που ήδη συμβαίνει, είναι η διαφαινόμενη αδυναμία όλων των δυνάμεων που θα διεκδικήσουν την εξουσία, να εμπνεύσουν και να ενθουσιάσουν τον λαό. Και η επιλογή τους να περιορίζονται στο μικροκομματικό παζάρι.

Τα κόμματα του κέντρου, συνομολογούν «αποτρεπτικό πρόγραμμα διακυβέρνησης», και αν καταλήξουν θα βρουν και υποψήφιο. Μας λένε δηλαδή, ότι στο προεδρικό σύστημα που έχουμε, με τις διευρυμένες ατομικές εξουσίες του Προέδρου, αυτός που θα προτείνουν θα είναι ο διαχειριστής δοτών πολιτικών… Από την άλλη, έχουμε το ΑΚΕΛ να προσπαθεί να μας πείσει ότι η θητεία Χριστόφια είναι πετυχημένη, την ώρα που τον καταργεί ως υποψήφιο, αντί να επιζητεί την ανανέωση της λαϊκής εντολής. Και έχουμε τέλος τον ΔΗΣΥ, να καθυστερεί να δώσει πολιτικό περιεχόμενο στην υποψηφιότητα Αναστασιάδη. Ένα γεγονός που την καθιστά πιο ευάλωτη στο ενδεχόμενο να μην έχουν τόση αξία τελικά, τα χαρακτηριστικά του αντι-Χριστόφια.

Τα παλιά χρόνια, όταν ένα παιδί κάποιου πλούσιου γαιοκτήμονα δεν “έπαιρνε” από γράμματα, οι συχωριανοί του γεμάτοι απαξίωση έλεγαν: “Μην τον λυπάστε αυτόν. Το πολύ πολύ να πουλήσει ένα – δύο κτήματα του πατέρα του και μια χαρά θα περάσει. Τους φτωχούς να λυπάστε”. Ο ίδιος μάλιστα ο κάκιστος μαθητής κορόιδευε όσους προσπαθούσαν να μορφωθούν, στηριζόμενος στην επίπλαστη ασφάλεια που του “προσέφερε” η μεγάλη οικογενειακή περιουσία. “Τι τα θέλετε τα γράμματα και χάνετε τον καιρό σας” αναφωνούσε συνήθως στους συνομήλικους του.

Τις πλείστες φορές, αυτές οι ιστορίες είχαν (και έχουν ακόμη και σήμερα), πολύ θλιβερό τέλος. Ο κανακάρης γιος, μετά την αποχώρηση των γονέων από τα εγκόσμια, σκορπούσε δεξιά και αριστερά την περιουσία τους και κατέληγε στην ψάθα. Αν όχι ο ίδιος, τα παιδιά του. Εννοείται ότι μέχρι και την υστάτη, το έπαιζε μεγάλος και τρανός, κρύβοντας το πρόβλημα μέχρι που δεν πήγαινε άλλο.

Μεγάλη Πέμπτη στο Λονδίνο, εκδόθηκε η έκθεση του διεθνούς οίκου Credit Market Analysis Ltd (CMA) για το πρώτο τρίμηνο του 2012. Βάση αυτής της έκθεσης, η Κύπρος είναι παγκοσμίως η πρώτη υποψήφια για χρεωκοπία χώρα. Ή αλλιώς, τα Κυπριακά ομόλογα είναι τα πλέον επικίνδυνα ομόλογα του κόσμου. Μια βδομάδα νωρίτερα, άλλη έκθεση του Αγγλικού οίκου Markit Credit Research κατέτασσε το  spread των Κυπριακών Ομολόγων ως το υψηλότερο στον κόσμο, αφού φτάνει τις 1,183 μονάδες (κάτι Ελληνικό μου θυμίζουν τέτοια νούμερα).

Η πρώτη είδηση κυρίως, αλλά και η δεύτερη, δημοσιεύθηκαν στην συντριπτική πλειοψηφία των σημαντικών διεθνών μέσων ενημέρωσης που επικεντρώνονται στα οικονομικά, αλλά και σε όλες τις ιστοσελίδες που ασχολούνται με την ενημέρωση των μεγάλων επενδυτών. Πληροφορήθηκαν δηλαδή για αυτή την εξέλιξη οι “διεθνείς αγορές”. Η είδηση δε ότι την πρώτη θέση της Ελλάδας στη μαύρη λίστα χωρών επικίνδυνων για χρεοκοπία, πήρε η Κύπρος, έλαβε μεγάλη έκταση σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Τουρκία.

Εννοείται ότι η είδηση αυτή θάφτηκε με τσιμέντο στην Κύπρο, τόσο από την Κυβέρνηση, όσο από την αντιπολίτευση, αλλά και από τη συντριπτική πλειοψηφία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Τέσσερα χρόνια άλλωστε, η στρατηγική μας για να αντιμετωπίσουμε την κρίση, είναι απλή: “θα ταΐζουμε το λαό και τις αγορές με ενέσεις ψυχολογίας, όσο και αν δεν στηρίζονται σε αληθινά στοιχεία”. Το οικονομικό μας δόγμα είναι ότι “Η ψυχολογία τρώγεται” ευελπιστώντας ότι αυτή θα μας κρατήσει μέχρι να γίνουμε “εμίρηδες” πουλώντας φυσικό αέριο σε όλο τον κόσμο… Τέσσερα χρόνια τώρα, κανένα πραγματικό διαρθρωτικό μέτρο δεν αναλαμβάνεται και περιμένουμε κάποιον από μηχανής Θεό να μας γλυτώσει.

Προς επιβεβαίωση της κάκιστης κατάστασης, ήρθαν να προστεθούν δύο γεγονότα. Πρώτο η ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών την Παρασκευή 20 Απριλίου για την εκτίναξη του δημοσίου χρέους και του δημοσιονομικού ελλείμματος από 5.3% το 2010, σε 6.4% το 2011. Και δεύτερο, η γενική παραδοχή της τεράστιας δυσκολίας των Κυπριακών Τραπεζών να εξεύρουν τα κεφάλαια που χρειάζονται.

Δεν ισχυρίζομαι ότι η Κύπρος πράγματι κινδυνεύει άμεσα με χρεοκοπία, όπως μας υποδεικνύουν CMA και Markit. Δεν είμαι ο ειδικός να το πω αυτό. Γνωρίζω κιόλας τα αντεπιχειρήματα που θέλουν τα Κυπριακά ομόλογα να μην διαπραγματεύονται ουσιαστικά στις διεθνείς αγορές, αλλά και να μην είναι ελκυστικά λόγω μικρού κεφαλαίου. Όπως όμως και έχω διαβάσει στην έκθεση της Markit, ότι 50 συναλλαγές Κυπριακών ομολόγων πραγματοποιούνται κάθε μέρα, με 8 οίκους να τα διαπραγματεύονται συχνά.

Το θέμα μου είναι άλλο. Η μόνιμη συμπεριφορά μας ως κράτος, κόμματα και ΜΜΕ, να θέλουμε να έχουμε σε συσκότιση το λαό μας, την ώρα που όλος ο έξω κόσμος βουίζει. Τέσσερα χρόνια οικτρής αποτυχίας του “δόγματος της ψυχολογίας” δεν έφταναν για να αλλάξουμε μυαλό; Και στο κάτω κάτω, αν υπάρχουν ατράνταχτα επιχειρήματα για την αξιοπιστία της οικονομίας μας, γιατί να μην τα ξέρω και εγώ όπως και άλλοι που συχνά καλούμαστε να στηρίξουμε σε ξένους την προοπτική της Κυπριακής οικονομίας; Ξένους που έχουν ήδη την πληροφόρηση ότι επίκειται χρεοκοπία της Κύπρου. Αυτήν έχουν. Όπως και να το κάνουμε.

Είμαστε περήφανος λαός, ψωροπερήφανος πολλές φορές. Είμαι σίγουρος όμως, ότι τον ανεπίδεκτο μαθητή του χωριού, δεν θέλουμε να τον παίζουμε. Και δυστυχώς αυτό πράττουμε εδώ και τέσσερα χρόνια. Σχεδόν όλοι.

Είναι απίστευτο το πως οι «επαναστάτες» και αντιεξουσιαστές του χθες, μετατρέπονται κάθε φορά στους χειρότερους φορείς εξουσίας, όταν την αναλάβουν. Τα παραδείγματα λαοπρόβλητων αγωνιστών και ηγετών που είτε κατέλυσαν τη δημοκρατία είτε διασπάθισαν το δημόσιο χρήμα είναι τόσα πολλά στην παγκόσμια ιστορία που μπορούν να γεμίσουν πολλές εγκυκλοπαίδειες.

Αφορμή για το σημερινό άρθρο αποτέλεσε η σύλληψη του Άκη Τσοχατζόπουλου στην Αθήνα. Δεν θέλω να σταθώ στο πόσο εμετικό είναι να παίρνεις χρήματα εις βάρος της χώρας, του λαού της, αλλά και της αμυντικής της ικανότητας. Ούτε στο πόσο ικανοποιούν το περί δικαίου αίσθημα παραπομπές σε δίκη όπως αυτή, που σπάνια συμβαίνουν, αν και πολλά γίνονται. Όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Κύπρο και –σχεδόν– παντού.

Θέλω να ασχοληθώ με το πώς ένας άνθρωπος που μπήκε στην πολιτική ως αγωνιστής ενάντια στη Χούντα, κατέληξε να είναι το παράδειγμα της διαφθοράς, της κακοδιοίκησης και της ρεμούλας που κατακυρίευσε μια ολόκληρη χώρα. Διότι είμαι σίγουρος πως όταν ο πολιτικός μηχανικός στη Γερμανία κ. Τσοχατζόπουλος εντασσόταν στο ΠΑΚ το 1970 και του είχε απαγορευθεί η είσοδος στην Ελλάδα, είχε τις καλύτερες των προθέσεων. Και πατριώτης θα ένιωθε, και αλτρουιστής ήταν, και έτρεφε απέναντι στη δημοκρατία υπέρτατο σεβασμό.

Ο Άκης Τσοχατζόπουλος θεωρείτο από νωρίς άξιος εκπρόσωπος της «γενιάς του Πολυτεχνείου». Της γενιάς δηλαδή των πολιτικών που ενώ αναδείχθηκαν ως οι υπερασπιστές και θεματοφύλακες της δημοκρατίας κατά τη Μεταπολίτευση, θα καταγραφούν από την ιστορία ως αυτοί που την εξευτέλισαν και την οδήγησαν στην απαξίωση.

Το να μπορείς να αντιστέκεσαι στις σειρήνες της εξουσίας δεν είναι εύκολο πράγμα, όταν είσαι πάνω στο άλογο. Χρειάζεται σθένος και αυτοπεποίθηση. Πάνω απ’ όλα να είσαι συμφιλιωμένος με τον εαυτό σου και την εξουσία την ίδια. Να ξέρεις ποιος είσαι και πώς θέλεις να καταγραφείς. Να είναι η εξουσία όχημα για να εφαρμόσεις τα πιστεύω σου. Να μην είναι λάφυρο για κάτι που έκανες πριν, ούτε διαβατήριο για να το παίζεις κάποιος.

Δεν είναι τυχαίο που οι μεγαλύτεροι ηγέτες στην ιστορία, ήταν άνθρωποι για τους οποίους η ανάδειξη σε δημόσια αξιώματα δεν έσπαγε κάποιο κατεστημένο, ούτε και ανέτρεπε όλη την προηγούμενη τους δράση. Αυτοί έχουν προφανώς το σθένος να μην παρασύρονται από τη ματαιοδοξία. Έχουν, μάλιστα, αρχές συμβιβασμένες με τα όσα η εξουσία συνεπάγεται. Δεν το παίζουν αντιεξουσιαστές, όταν υπηρετούν αξιώματα. Αλλά γνωρίζουν και αναγνωρίζουν ότι οι φορείς τις εξουσίας είναι οι ίδιοι.

Το κακό βέβαια με αυτή την «κοπή» πολιτικών, είναι ότι συνήθως δεν ενθουσιάζουν τον εθισμένο στο λαϊκισμό ψηφοφόρο, ούτε και μπορούν εύκολα να παρασύρουν τη λαϊκή μάζα. Αν, μάλιστα, έχουν την αυτοκτονική τάση να λένε στον λαό την αλήθεια, τότε μάλλον καταδικάζονται στο πυρ το εξώτερο. Κι αυτό επειδή ο λαός ενθουσιάζεται με τους «Άκηδες». Θέλει να είναι δίπλα τους και να απολαμβάνει τα κλεμμένα. Θέλει να παίρνει λίγη από τη κίβδηλη λάμψη τους. Τους ζηλεύει πολλές φορές, θέλοντας να γίνει «Άκης» στη θέση του «Άκη». Και «Άκηδες» υπάρχουν πολλοί…

Χρόνια Πολλά σε όλους

Η εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές, έχει μπει ξεκάθαρα στη φάση της διαβούλευσης μεταξύ κομμάτων. Ίσως είναι η πρώτη φορά που το σκηνικό των συνεργασιών παραμένει τόσο ρευστό. Οι επιλογές για τα πλείστα των κομμάτων είναι ακόμη πολλές και ανοικτές, όπως και αρκετά ισχυρά είναι τα ρεύματα εντός του κάθε κόμματος που τις υποστηρίζουν. Με εξαίρεση δε τον ΔΗΣΥ όπου τα πράγματα είναι εν πολλοίς προδιαγεγραμμένα, τόσο το ΑΚΕΛ όσο και τα κόμματα του ενδιάμεσου –όπως λέγεται– χώρου, παλεύουν να βρουν απαντήσεις σε κορυφαία ερωτήματα.

Αν θέλουν εκλογές ενός ή δύο γύρων, αν μπορούν να το καθορίσουν αυτό, αν υπερισχύει της ανάγκης για τη βέλτιστη συμμετοχή στην εξουσία, αυτή της διαφύλαξης αρχών και θέσεων. Σε αμφισβήτηση έχει μπει λογικά και το πού βρίσκεται ο ρυθμιστικός ρόλος, τόσο λόγω της ύπαρξης Προέδρου από το ΑΚΕΛ, όσο και λόγω της μη συμπαγούς κατάστασης στο ΔΗΚΟ.

Είναι πολύς κόσμος, με πολύ ευγενής προθέσεις, που αντιδρά σε αυτές τις προεκλογικές συναλλαγές μεταξύ κομμάτων. Θεωρεί ότι ευτελίζουν την πολιτική διεργασία και οδηγούν σε γκρίζες λύσεις. Σε μία ρομαντική διάσταση της πολιτικής, αυτές οι φωνές έχουν δίκιο. Στην πράξη όμως, η εμπειρία λέει ότι κανείς Πρόεδρος δεν εξελέγη χωρίς συνεργασίες.

Ο μόνος ίσως που κατάφερε να ανατρέψει τα κομματικά μαθηματικά ήταν ο Γλαύκος Κληρίδης το 1998, όταν είχε αντίπαλο τον Γιώργο Ιακώβου. Υπήρχε τότε όχι μόνο ουσιαστική αλλά και προφανής ποιοτική διαφορά.

Για να είμαστε πραγματιστές, λοιπόν, θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι το προεδρικό σύστημα που έχουμε, επιβάλλει συνεργασίες. Και για να γίνουν συνεργασίες πρέπει να προηγηθεί διαβούλευση και συμβιβασμοί. Δεν γίνεται αλλιώς. Είτε πριν από τον πρώτο, είτε τις ελάχιστες κρίσιμες ώρες μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου.

Πού είναι η μεγάλη παγίδα σήμερα; Στο ότι βλέποντας όλοι το πόσο ρευστό και ευμετάβλητο είναι το τοπίο, κινδυνεύουν να αυτοπεριοριστούν για ένα χρόνο αποκλειστικά στο κομματικό παζάρι.

Στις αρχές Ιανουαρίου επεσήμανα ότι ένα από τα μεγαλύτερα οφέλη που θα έχει μία μακρά προεκλογική εκστρατεία, θα είναι η δυνατότητα να συζητηθούν διεξοδικά οι σκοποί της κάθε υποψηφιότητας, το τι πρεσβεύει, το τι θέλει να προσφέρει στον τόπο. Αν δεν γίνει αυτό, θα οδηγηθούμε σε μία άγονη αντιπαράθεση όπου το Μαρί θα αναμετρηθεί με το Σχέδιο Ανάν, χωρίς επί της ουσίας να προσφερθεί τίποτα το ουσιαστικό στην πολιτική διεργασία.

Σήμερα, η προοπτική των συνεργασιών αποτρέπει την κατά μέτωπο αντιπαράθεση, με εξαίρεση σποραδικές βολές κατά του κ. Χριστόφια, που θέλουν απλώς να τον αποκλείσουν. Κάποια στιγμή όμως, θα ξεκαθαρίσει το τοπίο και ο καθένας θα μετρήσει πού στέκεται.

Εκεί λοιπόν, οι αναγκαίες για τη μεγάλη πλειοψηφία του εκλογικού σώματος δεν θα είναι αρκετές. Διότι κρίσιμη για άλλη καθόλου ευκαταφρόνητη μάζα, θα είναι η πολιτική διάσταση της κάθε υποψηφιότητας. Το πόσο αυτή ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες και προκλήσεις, το πόσο θα μπορεί να πάει τη χώρα μπροστά. Η όποια διέξοδος από τα σημερινά αδιέξοδα, θα είναι πολύ πιο πειστική αν έχει περιεχόμενο. Μόνο έτσι θα μπορέσει να συνεπάρει τη μάζα των νέων και άλλων αμφισβητιών, που δεν κινούνται με βάση τις ντιρεκτίβες των κομμάτων.

Σήμερα στο σκηνικό υπάρχουν δύο ονόματα. Ο Δημήτρης Χριστόφιας του οποίου οι προθέσεις δεν είναι ακόμη ξεκάθαρες και ο Νίκος Αναστασιάδης. Ο μεν κ. Χριστόφιας ανάγκες, όπως αυτές που περιγράφω, δεν έχει άμεσες, εφόσον είναι εν ενεργεία Πρόεδρος. Ο κ. Αναστασιάδης όμως τις έχει.

Είναι αλήθεια, ότι ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ έχει καταφέρει να κάνει θρύψαλα την απόλυτη άρνηση που υπήρχε απέναντι στο πρόσωπό του. Όχι μόνο επειδή κινήθηκε έξυπνα και μεθοδικά, αλλά και διότι προβάλλει μέχρι σήμερα ως ο μοναδικός «αντιΧριστόφιας».

Αυτό μετράει πάρα πολύ. Θα είναι κρίμα όμως να χάσει τον χρόνο που του δίνει η ανυπαρξία αντιπάλων, περιοριζόμενος αποκλειστικά στην αναζήτηση των συνεργασιών. Και θα του κάνει πολύ μεγάλο καλό, αν πέρα από το προφίλ ενός πιο συνεργάσιμου και μειλίχιου Αναστασιάδη, προστεθεί με καθαρότητα το περιεχόμενο ενός υποψηφίου που ξέρει πολύ καλά τι θέλει να κάνει, αν γίνει Πρόεδρος.

Από αρχαιοτάτων χρόνων ο «θρόνος», η άνοδος δηλαδή σε εξουσία με ισχυρές αρμοδιότητες, προσέδιδε στους ισχυρούς άνδρες έπαρση, αλαζονεία, καχυποψία, και σύνδρομα καταδίωξης. Τα ιστορικά παραδείγματα είναι άπειρα και αφορούν κυρίως δύο περιπτώσεις. Όσους, ανερχόμενοι στην εξουσία, μέθυσαν από τη δύναμη της ισχύος και έβγαλαν προς τα έξω ένα πρόσωπο πολύ διαφορετικό από εκείνο που είχαν συνηθίσει τον κόσμο προηγουμένως, και όσους απεδείχθη ότι δεν άντεχαν το φορτίο της ευθύνης και κατέφευγαν στη προσπάθεια να το παριστάνουν κατατρεγμένοι.

Η ιδιομορφία στη δική μας περίπτωση είναι ότι ο Πρόεδρος Χριστόφιας ίσως αποτελεί μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις στην παγκόσμια ιστορία, όπου κατά διαστήματα παρουσιάζονται και οι δύο ομάδες χαρακτηριστικών. Και της αδυναμίας, αλλά και της αλαζονείας.

Οφείλω να ομολογήσω ότι ο Πρόεδρος ήταν εξαιρετικά συγκροτημένος στη συνέντευξη για το Κυπριακό. Σε αντίθεση με πέρυσι που παρουσιαζόταν ως «νοικοκυρά σε απόγνωση», φέτος έδειχνε αυτοπεποίθηση και σιγουριά για τις τοποθετήσεις του. Ήταν αποφασισμένος να στηρίξει τις επιλογές του, ακόμη και αν δεν απέφυγε να επιχειρήσει την απόδοση ευθυνών στους προηγούμενους. Ήταν άνετος, θυμίζοντας τον παλιό Δημήτρη Χριστόφια που είχε τον τρόπο να απευθύνεται στον λαό με πειστικότητα ακόμη και αν έλεγε τα πλέον ανυπόστατα πράγματα. Έβαλε την ατζέντα της κουβέντας, μέσα από μία απαράδεκτα μακρά αρχική εισήγηση, στηρίζοντάς την σε όλη σχεδόν τη διάρκεια. Τις μικροδιολισθήσεις στη στρατηγική του καημένου, με αναφορές όπως το «να μιλήσει και μία φορά ο Πρόεδρος» δεν τις προσμετρώ. Αποτελούν ψήγματα μπροστά στο κλάμα και στην κατασκευή εχθρών που μας έχει συνηθίσει.

Ο Δημήτρης Χριστόφιας στη συνέντευξη Τύπου για το Κυπριακό είχε προφανείς στόχους και συγκεκριμένο ακροατήριο προς το οποίο απευθυνόταν. Διότι η γεμάτη προεκλογικά στοιχεία παρουσία του, δεν αφορούσε κανένα άλλο πέρα από τα στελέχη και τους ψηφοφόρους του ΑΚΕΛ. Με ξεκάθαρες και σαφείς αναφορές, όπως το «θα αποφασίσω μαζί με το κόμμα μου», «έχω τον κυρίαρχο ρόλο», αλλά και κυρίως το «θα μείνω συνεπής μέχρι τέλους». Ο κ. Χριστόφιας έστειλε ηχηρό μήνυμα στους ΑΚΕΛικούς να μην τον ξεγράφουν, να μην τον θεωρούν αποτυχημένο και να μη διανοηθούν να απαξιώσουν αυτό που ο ίδιος θεωρεί έργο του.

Για το καυτό θέμα του αν θα είναι υποψήφιος ο κ. Χριστόφιας επιβεβαίωσε αυτό που γράφω εδώ και μήνες, ενάντια σε όλες τις πληροφορίες. Τη μεγάλη του θέλησή δηλαδή (όχι την απόφαση, αλλά την ισχυρή επιθυμία), να είναι υποψήφιος και να υπερασπιστεί ο ίδιος τον εαυτό του και τη διακυβέρνησή του. Όπως και την πρόθεσή του, να τραβήξει τον χρονικό ορίζοντα της όποιας απόφασης σε όσο μεγαλύτερο βάθος χρόνου γίνεται. Εμφανώς πιστεύοντας τα αυτονόητα. Ότι η ελπίδα πεθαίνει τελευταία σε εκλογές που πιθανότατα θα είναι δύο γύρων, αλλά και το ότι δεν υπάρχει πιο αξιοπρεπής έξοδος στην πολιτική από την εκλογική ήττα.

Ο κ. Χριστόφιας στη συνέντευξη που παραχώρησε όμως επιβεβαίωσε και κάτι άλλο, δυστυχώς για τον ίδιο. Το πόσο επιρρεπής είναι στο λάθος, αλλά και τα ναπολεόντεια σύνδρομα που έχει αποκτήσει, όντας πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Το επιχείρημά του ότι ο ξένος παράγοντας αναγνωρίζει τις καταλυτικές του προσπάθειες στο Κυπριακό, είναι ούτω ή άλλως διάτρητο και μετέωρο από την ώρα που δεν υποστηρίζεται από κανένα γεγονός. Οι ευθύνες για το τέλμα των συνομιλιών, επιμερίζονται τουλάχιστον ισομερώς και στις δύο πλευρές, σε επίπεδο ΟΗΕ και Ε.Ε., με εμάς να προσπαθούμε κάθε φορά να αποκρούσουμε δυσμενείς αναφορές και πρωτοβουλίες.

Η προσπάθεια όμως του Προέδρου να εμφανιστεί ως αναντικατάστατος, με την επίκληση μάλιστα ξένων, ξεπερνά κάθε όριο πολιτικής ανοχής. Τι θα πει, «είναι ηγέτες του διεθνούς παράγοντα που δεν διανοούνται την Κύπρο χωρίς εμένα Πρόεδρο»; Σε ποιον απευθύνεται αυτό το επιχείρημα; Πού εδράζεται; Και πώς εξυπηρετεί, το αιώνιο σύνθημα της αριστεράς, ότι «η Κύπρος ανήκει στον λαό της»;

Ο κ. Χριστόφιας στην προσπάθειά του να καταστεί αναγκαίος προσέβαλε όλο τον λαό της χώρας, παραπέμποντας σε φανταστικές τοποθετήσεις ξένων. Αποδεικνύοντας αυτό που χρόνια τώρα ένας καλός μου φίλος υποστηρίζει. Ότι ο θρόνος σε κάνει άλλον άνθρωπο. Αν δεν προσέξεις, χάνεις κάθε επαφή με την πραγματικότητα.

Ο υπό αποχώρηση υπουργός των οικονομικών κ. Καζαμίας, σε μία πανηγυρική δήλωση μετά τη συνάντηση στο Προεδρικό με την αντιπροσωπεία της Triple Five, υπέδειξε σε όλους στην Κύπρο και στο εξωτερικό να βλέπουμε πέρα από τη μύτη μας, όταν σχολιάζουμε τις προοπτικές της οικονομίας. Να μην πυροβολούμε μόνοι μας το πόδι μας.

Τηρουμένων των ιδεολογικών διαφορών μου με τον κ. Καζαμία, εκτιμώ το έργο του. Είναι ο μόνος υπουργός που κατάφερε να κάνει κάτι, να κινηθεί και είναι δίκαιο να του αποδοθούν τα εύσημα. Άσχετα αν ήταν εύκολο να διακριθεί κάποιος, όντας μέλος μιας κυβέρνησης χαμηλών προσδοκιών.

Υποστήριζα πάντα την ανάγκη ξένων επενδύσεων με φυσική παρουσία και όχι μόνο νομοτεχνική, όπως είχαμε μέχρι σήμερα με τις υπεράκτιες. Γι’ αυτό και θεωρώ σημαντικό το σοβαρό ενδιαφέρον οποιουδήποτε διεθνούς υγιούς οργανισμού. Μόνο και μόνο η συζήτηση, βελτιώνει στον τρόπο που αντιμετωπίζεται διεθνώς η Κύπρος και οι προοπτικές της.

Εκεί που διαφωνώ έντονα –κοιτάζοντας πέρα απ’ τη μύτη– είναι σε δύο θεμελιώδη θέματα που έχουν κυριαρχήσει ως κρατική νοοτροπία. Την ψυχολογία του τζογαδόρου και την ανυπαρξία σύγχρονου υπόβαθρου. Δεν κτίζονται υγιείς οικονομίες με τέτοια χαρακτηριστικά.

Στα τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης Χριστόφια, όλο περιμένουμε από κάποιο «θείο» στην αλλοδαπή να έλθει να επενδύσει με μένος για να γλυτώσουμε τα χάλια της οικονομίας μας. Όπως ακριβώς τον τζογαδόρο που, ενώ χάνει ότι έχει και δεν έχει, ελπίζει ότι κάποια στιγμή θα του «κάτσει» η μεγάλη παρτίδα για να «ρεφάρει». Που αντί να δουλέψει, ολοένα και περισσότερο στηρίζεται στο «χαρτί».

Κάπως έτσι κινήθηκε η κυβέρνηση, είτε με το Κατάρ, είτε με τους Ρώσους, είτε με τους 2-3 κινέζους και την Triple Five. Ακόμη και το φυσικό αέριο αντιμετωπίστηκε ως ευκαιρία διάσωσης αντί ως προοπτική. Σε όλες τις περιπτώσεις δε, οι επενδυτές παρουσιάζονται ως μεσσίες –από μηχανής Θεοί– που άξαφνα εμφανίζονται με ένα μαγικό ραβδί για να σώσουν την παραπαίουσα κατάσταση. Δεν είναι στοιχείο υγιούς οικονομίας όμως το να λαμβάνουν χαρακτήρα λυτρωτή μεγάλοι ξένοι επενδυτές. Διότι με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται σοβαρές εξαρτήσεις και αναδεικνύεται η αδυναμία μας να κάνουμε ξανά την οικονομία να δουλέψει.

Δεν θα αναφερθώ ξανά στην οικτρή αποτυχία της κυβέρνησης να προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές, ούτε στη μεγάλη ευκαιρία που χάθηκε από την κρίση. Άλλο τόσο σοβαρό θέμα είναι το απαρχαιωμένο, χρονοβόρο και κοστοβόρο υπόβαθρο που προσφέρει το κράτος μας σήμερα.

Τόσο οι μεγαλεπήβολες προθέσεις επενδύσεων μεγατόνων, όσο και η αναγκαία ανάπτυξη από το εσωτερικό, χρειάζονται πάνω απ’ όλα σύγχρονες και φθηνές υποδομές, απλές και γρήγορες διαδικασίες. Και όμως, στην Κύπρο σήμερα δεν έχουμε μόνο το ελκυστικό φορολογικό καθεστώς, αλλά και την ακριβότερη ενέργεια στην Ευρώπη και τις πιο αργές και ακριβές επικοινωνίες. Χαρακτηριστικά να αναφέρω ότι η μέση ταχύτητα πρόσβασης στο διαδίκτυο στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 87 mbps, την ώρα που εδώ είναι πολύ κάτω από 3-4, τα οποία προσφέρονται σε τιμές υπερδιπλάσιες από τα 1000 σε χώρες όπως η Ρουμανία… Δίκτυο οπτικών ινών δεν υπάρχει, όπως και δεν δημιουργείται δίκτυο παροχής φυσικού αερίου στους καταναλωτές. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιμετωπίζονται ως ο μεγαλύτερος εχθρός.

Το πακέτο μέτρων για την ανάπτυξη, ακόμη και αν το δούμε σύντομα, παρουσιάζει τρία χρόνια καθυστέρηση. Η προώθηση της νεανικής και γυναικείας επιχειρηματικότητας παραμένει στα αζήτητα. Επενδύσεις διεθνούς ενδιαφέροντος στην παιδεία, στην υγεία και στην έρευνα – τεχνολογία, δεν απασχολούν σχεδόν κανένα. Ακόμη και το Ινστιτούτο Γενετικής δέχεται επίθεση από το κράτος. Η γραφειοκρατία οργιάζει, την ώρα που η δημιουργία one stop shop εξυπηρέτησης επιχειρήσεων, έχει αναγγελθεί κοντόφθαλμα, μόνο για ξένες που αφορούν την ενέργεια και τον ιατρικό τουρισμό. Τι είναι οι υπόλοιπες επιχειρήσεις που πρέπει να συνεχίσουν να ταλαιπωρούνται; Και γιατί αυτή η αδικία σε βάρος κυπριακών προσπαθειών;

Περιμένοντας λοιπόν τον θείο από τα ξένα, ας κοιτάξουμε πέρα από τη μύτη μας, φτιάχνοντας επιτέλους το σπίτι μας. Γιατί αλλιώς θα μας το φτιάξει ο θείος – αν έλθει. Όπως ο ίδιος θέλει και τον βολεύει.